Nghi lễ tạo lập kut mới Ikak kut biruw

           Nghi lễ tạo lập kut mới ikak kut biruw theo phong tục là một nghi lễ có tính cách quy mô về hình thức tổ chức, được tổng hợp nhiều nghi lễ cũng như nghi thức gồm :

              1./ Nghi lễ  đồ nền nhà kut  tuh ram kut, 

              2./ Nghi lễ  thánh tẩy đất đai lần 1 balih tanâh,

              3./ Nghi lễ  dựng nhà kut  padeng sang kut,  

              4./ Nghi lễ  lấy tượng đá kut mak patau kut,  

              5./ Nghi lễ  tạc tượng đá kut  Paoh patau kut,   

              6./ Nghi lễ  giỗ tượng đá kut  patrip patau kut,  

              7./ Nghi lễ  thánh tẩy nhà kut lần 2  Balih sang kut,

              8./ Nghi lễ  dựng tượng đá kut  padeng patau kut,   

              9./ Nghi lễ  giổ tập trung  patrip talang tapuen,  

              10./ Nghi lễ  giỗ dồn xương cốt  patrip hop glam,  

              11./ Nghi lễ  đưa xương vào kut ba talang tama kut,  

              12./ Nghi lễ  mừng ông bà tổ tiên mới  auen ka muk kei baruw,    

              13./ Nghi lễ  thánh tẩy lần 3  balih patau kut,  

             14./ Nghi lễ cúng bái ông bà tổ tiên  talibat kut,

             Nghi lễ với 2 mục đích chính : - Một là tạo lập kut mới thông qua các nghi lễ nêu trên. - Hai là đưa xương cốt những thành viên trong tộc họ quá cố đã làm đám tang thiêu vào một mối thành ông bà tổ tiên theo phong tục. Về tổ chức thì do tộc họ và các hộ gia đình trong tộc đống góp tiền của và công sức thực hiện. Nghi lễ có định kỳ vào các tháng 3, 6, 8 và 10 Chăm lịch hàng năm. Nghi lễ với thới gian như nói ở trên và là một nghi lễ có tính cách quy mô từ ngày động thổ phát rừng đổ nền, làm nhà kut, thỉnh đá kut, tạo tượng đá kut, dựng tượng đá kut đến ngày đưa xương vào kut và sau cùng là lễ bái lạy ông bà tổ tiên. Nghi lễ với thời gian khá dài trên dưới 1 tháng tại khu đất tạo lập kut. Các nghi lễ thì vào các buổi sáng, trưa, chiều và tối trong các ngày. Theo phong tục ngày kết thúc là chính vào buổi sáng ngày thứ tư các ngày 2, 4, 6, 8, 10, 12 và 14 hạ tuần trăng trong các tháng nêu trên và phài là ngày chẳn không kỵ. Về địa điểm thì tại một gò đất của tộc họ ở ngoài làng.

           Nghi lễ do cả sư Po Adhia hay phó cả po Bac chủ lễ  và các thành phần chức sắc đồng hành lễ gồm : Chức sắc ong kadhar - Chức sà bóng muk pajuw - Chức sắc thầy basaih - Chức việc ông chủ nhà ong po sang. 

           Về thú vật và gia cầm thì có : 1 con dê pabaiy cúng lạy ông bà tổ tiên vào ngày thứ tư và là ngày kết thúc, với 28 con gà manuk cho các nghi lễ gồm :

 - 2 con gà cho nghi lễ cúng trình manuk caoh laba _ cho cả sư Po Adhia  hay phó cả Po Bac chủ lễ.     

- 3 con gà cho lễ nghi  thánh tẩy đất đai lần 1 balih tanâh,   

- 2 con gà cho lễ nghi lấy tượng đá kut  mak patau kut,   

- 2 con gà cho lễ nghi  tạc tượng đá kut Paoh patau kut,   

           - 7 con gà cho lễ nghi  giỗ tượng đá kut patrip patau kut,   

          - 3 con gà cho lễ nghi  thánh tẩy nhà kut lần 2 Balih sang kut,  

          - 4 con gà cho lễ nghi  giỗ hộp đựng xương cốt patrip hop glam,

- 2 con gà cho lễ nghi  mừng ông bà tổ tiên  auen ka muk kei baruw,  

- 3 con gà cho lễ nghi  thánh tẩy lần 3 balih kut,   

           Về các món ăn trong nghi lễ gồm : Cơm lisei - Thịt dê rilaow pabaiy - Nước súp dê aia tanut pabaiy - Canh môn aia habai njem labua - Rau ghém giaim - Thịt gà rilaow manuk - Canh gà aia habai manuk - Nước súp gà aia rineng manuk - Mấm chấm masin - Nhúm muối hạt sara - Chè xôi abu ndiép - Bún pei cuk.

           Về các vật lễ khác thì có quả trứng gà baoh manuk, trầu cau hala panâng, rượu alak và nước trà aia caiy. Với các loại bánh trái thì có : Bánh tét cặp pei nung binah - Bánh tét cây pei nung ndaon - Bánh sakaya  - Bánh ít pei dalik - Bánh ngọt ahar - Trái cây baoh kuyau - Bánh tráng pei cem - Quả dừa Baoh li-u - Chuối patei - Hạt nổ kamang.

          Về nhạc cụ ca vũ thì có : Cây đàn nhị abep - Cái trống vỗ Baranâng - Cái chiêng céng - Các điệu vũ của muk pajuw - Các bài kinh thánh tẩy bac balih của tăng lữ pasaih - Bài kinh khai mắt thần yang pakak mata yang của tăng lữ pasaih - Các bài hát công ơn sự nghiệp thần yang của ong kadhar - Lời cúng bái và khấn vái thần yang của các thành phần chức sắc chức việc và không thể thiếu vật tổ baganrac của tăng lữ pasaih với các vật dụng thiết yếu.

Quảng Văn Đại